6.4 การเก็บรักษาระนาดเอก
การเก็บรักษารางระนาดเอก การบำรุงรักษาเครื่องดนตรีเป็นเรื่องสำคัญเพราะจะทำให้เครื่องดนตรีอยู่ในสภาพที่สวยงามและพร้อมจะใช้งานได้ตลอดเวลา
เครื่องดนตรีแต่ละประเภทย่อมมีวิธีดูแลรักษาแตกต่างกันไปตามสภาพของเครื่องดนตรี
สำหรับระนาดเอกนั้นมีส่วนประกอบที่ต้องดูแลรักษา 2 ส่วนใหญ่ๆคือรางระนาดและผืนระนาด
ขณะที่บรรเลงนั้นผืนระนาดจะแขวนอยู่กับตะขอโลหะเล็กๆซึ่งตรึงติดอยู่กับส่วนที่เรียกว่า
"โขนระนาด" ข้างละ 2 อัน เมื่อเลิกบรรเลงและต้องการจะเก็บมีขั้นตอนดังนี้
1) รางระนาดเอกควรเก็บไว้ในตู้ไม้ที่ติดกระจก เพื่อให้สามารถมองเห็นสภาพโดยทั่วไปของระนาดได้ง่าย หากมีสิ่งใดชำรุดเสียหายจะได้นำออกมาซ่อมได้ทันที
2) เวลานำรางระนาดออกมาใช้ควรทำความสะอาดทุกครั้งและหลังจากใช้แล้ว
ต้องทำความสะอาดอีกครั้งหนึ่งก่อนที่จะนำไปเก็บ สำหรับรางระนาดเอกที่ไม่ได้เก็บไว้
ในตู้ควรมีผ้าคลุมรางระนาดไว้ 
เพื่อป้องกันฝุ่นละอองและทำความสะอาดอย่างน้อยสอง
อาทิตย์ต่อหนึ่งครั้ง ถ้ารางระนาดดูเก่าหมองคล้ำหรือไม่เงางามควรทาน้ำมันปีละหนึ่ง
ครั้งเพื่อความคงทนของเนื้อไม้และป้องกันไม่ให้รางชำรุดง่าย เวลายกหรือเคลื่อนย้ายรางระนาด
ควรใช้มือทั้งสองข้างจับใต้ท้องรางระนาดประคองถือไป เมื่อหมอนที่หุ้ม ขอบรางชำรุดควรรีบเปลี่ยนใหม่
หมอนขอบรางระนาดมีไว้เพื่อป้องกันไม่ให้ผืน ระนาดกระทบกับขอบรางเพราะถ้าผืนระนาดกระทบขอบรางที่ไม่มีหมอนขอบราง
รองรับอาจจะทำให้ผืนระนาดเอกชำรุดได้ง่าย
การเก็บรักษาผืนระนาดเอก
การเก็บรักษาผืนระนาดเอกที่เหมาะสมนั้นมีวิธีการดังนี้
1) ไม่ควรแขวนผืนระนาดทิ้งไว้
กับรางนานๆโดยที่ไม่ได้ตีเพราะจะทำให้เชือกที่ร้อยลูกระนาดหย่อนเร็ว หากจะหยุดตีชั่วคราวให้ปลดเชือกร้อยลูกระนาดลงมาจากตะขอเพียงอันเดียวก็พอ
เมื่อจะเริ่มบรรเลงใหม่จึงแขวนกลับเข้าไปตามเดิม
2) เมื่อเลิกฝึกซ้อมหรือบรรเลง อย่าม้วนพับหรือวางกองผืนระนาดเอกไว้กับพื้น เพราะจะทำให้ตะกั่วที่ติดไว้ใต้ลูกระนาดหลุดง่าย ควรจะแขวนผืนระนาดไว้กับฝาผนังเพื่อให้มีอากาศถ่ายเทได้สะดวก และตะกั่วที่ติดไว้ถ่วงลูกระนาดไม่อยู่ในสภาพที่เบียดชิดกันมากนัก
3) ไม่ควรให้ผืนระนาดถูกความร้อนมาก เพราะจะทำให้เนื้อไม้ของลูกระนาดแตกและตะกั่วละลายได้ง่าย
ผืนระนาดเอกใหม่ๆ ยังไม่ควรใช้ไม้แข็งตี เพราะผืนระนาดตรงที่ถูกไม้แข็งตีจะแตกง่าย ควรนำผืนระนาดเอกมาตีอย่างสม่ำเสมอด้วยไม้
นวมก่อน เสียงของผืนระนาดเอกจึงจะดังก้องกังวานดี
วิธีการม้วนผืนระนาดเพื่อการเคลื่อนย้ายควรมีผ้ารองเพื่อป้องกันไม่ให้ตะกั่ว
ติดหลังผืนระนาดจะทำให้ผืนระนาดไม่สวย วิธีม้วนผืนระนาด ให้ม้วนจาก ลูกยอด
(ลูกระนาดทางขวามือ) ลงมาทางลูกทั่ง (ลูกระนาดทางด้านซ้ายมือ)
เมื่อนำผืนระนาดขึงที่รางระนาด
ควรจัดลูกระนาดให้เรียงชิดห่างกันได้ระยะ
พองาม การจัดลูกระนาดจัดได้ 2 ลักษณะ คือ จัดทางด้านขวาและทางด้านซ้าย การ จัดขึ้นอยู่กับความสวยงามของผืนที่ขึงอยู่บนรางระนาด
เมื่อเริ่มจัดผืนระนาดเชือกที่ ผูกอาจจะหย่อนหรือตึงจนเกินไปจำเป็นต้องผูกเชือกที่ผืนระนาดใหม่เพื่อให้ผืนอยู่
ในระดับพอดีกันและควรทำความสะอาดผืนระนาดโดยใช้ผ้าแห้งหรือใบตองแห้งถู ที่ผืนระนาดจะทำให้ผืนระนาดมีความมันเงาสวยงาม
หากตะกั่วที่ติดหลุดออกจะต้อง รีบติดใหม่ตรงรอยเดิมทันที
การเก็บรักษาไม้ระนาดเอก
ไม้ระนาดเอกควรเก็บไว้ในถุงใส่ไม้เก็บและไว้ในที่สูง
เมื่อด้ายที่สักหัวไม้หรือผ้าขาวที่พันปื้นหัวไม้ขาด ควรสักด้ายและพันผ้าใหม่ทันที
